Peter Bosz loopt bij PSV opnieuw tegen oude valkuil aan

Dat PSV onder Peter Bosz kwetsbaar kan zijn met de huidige speelwijze, is na de 1-2 nederlaag tegen Club Brugge van woensdagavond in de Champions League wederom blootgelegd. De trainer laat zijn elftallen traditioneel ver vooruit voetballen en agressief druk zetten op de helft van de tegenstander, een aanpak die flinke defensieve risico's met zich meebrengt. Op het moment dat de eerste druk wordt uitgespeeld of de bal op een gevaarlijke plek verloren gaat, ontbreekt regelmatig een georganiseerde restverdediging en ontstaat er veel ruimte in de omschakeling. Dit patroon is echter niet alleen zichtbaar in Eindhoven, maar vormt een rode draad door de gehele trainersloopbaan van Bosz bij zijn voorgaande clubs in binnen- en buitenland.

In de Eredivisie levert de uitgesproken aanvalsdrang van Bosz doorgaans dominante cijfers en veel goals op. Na elf speelrondes staat PSV op de derde plaats met 23 punten uit zeven overwinningen, twee gelijke spelen en twee nederlagen, vlak achter koploper Feyenoord (25 punten) en nummer twee Ajax (24 punten). Met 35 goals voor en 13 tegentreffers heeft de Eindhovense selectie een doelsaldo van +22. Over zijn gehele periode in het Philips Stadion, waar hij sinds medio 2023 aan het roer staat en inmiddels meer dan 165 duels coachte, noteert de trainer een gemiddelde van 2,55 goals voor en 0,95 tegentreffers per duel. Oftewel: dit is goed voor een puntengemiddelde van 2,19.

Ruimte achter laatste linie breekt PSV op

De tactische opbouw van PSV is er volledig op gericht om tegenstanders vanaf de eerste minuut vast te zetten op eigen helft. Op papier speelt de ploeg in een 4-3-3-formatie, maar in balbezit kantelt die organisatie naar een opbouw met drie verdedigers en maar één speler die de volledige buitenbaan bestrijkt. Door die veldbezetting schuift de laatste linie ver op richting de middenlijn, waardoor de achterhoede op sommige momenten moet verdedigen met een halve speelhelft aan open ruimte in de rug. De gedachte achter deze hoge positionering is dat het elftal de tegenstander geen tijd gunt aan de bal door direct vooruit te verdedigen, in plaats van terug te zakken in een laag blok.

Cruciaal in die aanpak is de zogenoemde vijfsecondenregel. Zodra PSV de bal verliest, krijgt het team een kort tijdsbestek om de tegenstander direct bij de keel te grijpen en het balbezit hoog op het veld te heroveren. In zijn tijd bij Ajax legde Bosz al eens uit dat hij in zijn eigen ogen veel defensiever denkt dan buitenstaanders vaak aannemen. Omdat zijn elftallen doorgaans zestig tot zeventig procent van de speeltijd de bal hebben, besteedt de technische staf op het trainingsveld juist veel tijd aan het direct onschadelijk maken van de vijandelijke tegenaanval bij balverlies.

Club Brugge en Forbs straffen PSV af

Als die directe herovering na balverlies echter mislukt, zijn de gevolgen vaak meteen te zien op het scorebord. Dat bleek woensdagavond in het Philips Stadion tijdens de vierde speelronde van de Champions League-ligafase tegen het Club Brugge van trainer Ivan Leko en aanvoerder Hans Vanaken. Nadat Nicolò Tresoldi de Belgische bezoekers in de 25e minuut op voorsprong had gezet en Kodai Sano kort na rust in de 53e minuut namens PSV voor de gelijkmaker zorgde, ging de thuisploeg in de tweede helft op zoek naar de winnende treffer. Hoewel PSV meer schoten produceerde dan de gasten en Brugge-doelman Yann Sommer tot een reeks reddingen dwong, liep de ploeg na 65 minuten in het mes.

Terwijl PSV massaal naar voren trok, lag de organisatie achterin open en profiteerde buitenspeler Carlos Forbs optimaal van de geboden ruimte in de omschakeling door de beslissende 1-2 binnen te schieten. Bosz wees na afloop zelf het probleem van zijn elftal aan en gaf toe dat de restverdediging bij die tweede tegentreffer slecht georganiseerd stond. Volgens de trainer kreeg Forbs veel te veel vrijheid in de counter en zag de staf op dat moment geen geschikte optie om de rappe aanvaller af te stoppen. Ook in de Belgische media werd na afloop gewezen op het feit dat de Nederlandse club na een openingsfase met hoge druk in het vervolg alles naar voren gooide, waardoor de weg naar het doel volledig openlag voor de counter van de bezoekers. Met vier punten uit vier duels noemt Bosz de situatie in het miljardenbal overigens nog niet uitzichtloos, terwijl Club Brugge door de zege op negen punten staat.

Terugkerend probleem voor PSV dit seizoen

De kwetsbaarheid bij snelle uitbraken tijdens het Europese duel tegen de Belgen staat dit seizoen niet op zichzelf. Al in september, na de met 4-1 gewonnen competitiewedstrijd tegen Sparta Rotterdam, noemde Bosz de grote ruimtes die zijn ploeg in de omschakeling weggaf al een terugkerend pijnpunt. Tegenstanders die onder de eerste drukgolf weten uit te voetballen, vinden regelmatig vrije mensen op het middenveld en kunnen met diepgaande lopers meteen op de laatste linie afstormen.

Daarnaast zoeken steeds meer tegenstanders naar manieren om het aanvallende systeem van PSV te ontregelen door zelf extreem compact te verdedigen en op de counter te loeren. Eerder dit seizoen had PSV het al lastig tegen ploegen die met een vijfmansdefensie speelden, zoals Telstar en Union Sint-Gillis. Om zulke gesloten defensies alsnog uit elkaar te spelen, neemt Bosz soms nog extremere maatregelen in zijn veldbezetting. Zo koos hij afgelopen zaterdag in het thuisduel met Willem II, dat zich eveneens ingroef in een laag blok, voor een opstelling zonder klassieke backs. Tegen de club uit Tilburg pakte dat overigens uitstekend uit met een 7-0 overwinning, maar tegen kwalitatief sterkere tegenstanders in Europa worden de gaten aan de zijkanten en achter de verdediging meteen afgestraft.

Zelfde problemen bij Ajax, Borussia Dortmund en Bayer Leverkusen

Wie de huidige discussie rondom de defensie van PSV naast de eerdere clubs van Bosz legt, ziet opvallend veel gelijkenissen. Toen hij in het seizoen 2016/17 trainer was bij Ajax, waarmee hij in 2017 de finale van de Europa League haalde en over 56 duels een puntengemiddelde van 2,13 noteerde (2,34 goals voor en 0,86 tegen per duel), liep zijn ploeg tegen vergelijkbare tactische problemen aan. De voorste linie werd destijds ondersteund door twee agressief doordekkende middenvelders, maar die opzet bleek erg kwetsbaar zodra de tegenstander de backs hoog liet opschuiven. Bosz moest zijn manier van druk zetten destijds noodgedwongen aanpassen door de pressing af te wisselen met buitenspeler Amin Younes of door met drie aanvallers te jagen.

In de Duitse Bundesliga botste het vasthouden aan hoog en aanvallend voetbal nog harder met de realiteit van topcompetities waarin ploegen uitblinken in de omschakeling. Bij Borussia Dortmund stond zijn periode in het najaar van 2017 symbool voor het risico van spelen zonder vangnet. In de beruchte Ruhr-derby gaf zijn ploeg een 4-0 voorsprong volledig uit handen om uiteindelijk met 4-4 gelijk te spelen, en na nederlagen tegen onder meer Real Madrid en Werder Bremen viel op 10 december 2017 al na 23 à 24 officiële duels het doek. In die korte tijd in Dortmund scoorde zijn ploeg wel gemiddeld 1,96 keer per duel, maar kreeg het ook 1,63 tegentreffers per duel tegen, wat zorgde voor een puntengemiddelde van maar 1,25.

Ook bij zijn latere buitenlandse clubs bleef de balans tussen aanvallende dominantie en defensieve kwetsbaarheid een bepalende factor. Bij Bayer Leverkusen stond de Nederlander tijdens 108 duels aan het roer met een gemiddelde van 1,88 goals voor en 1,32 tegen (1,79 punt per duel), totdat hij in 2021 werd ontslagen nadat de ploeg op de ranglijst was weggezakt naar de zesde plaats. Vervolgens noteerde hij bij Olympique Lyonnais over 59 duels gemiddeld 1,78 goals voor en 1,22 tegen (1,67 punt per duel). Zelfs bij zijn eerdere Nederlandse clubs Vitesse (1,78 voor en 1,34 tegen in 103 duels), Heracles Almelo (1,45 voor en 1,48 tegen in ongeveer 140 duels) en De Graafschap (1,30 voor en 1,65 tegen in ongeveer 50 duels) was het hoge aantal tegentreffers al een vast kenmerk van zijn aantrekkelijke, maar risicovolle speelwijze. Hoewel het huidige PSV over een langere periode stabieler presteert dan veel van die eerdere teams, laat de 1-2 nederlaag tegen Club Brugge zien dat de ruimte achter de laatste linie op het hoogste Europese niveau nog altijd het grootste probleem vormt van het systeem van Bosz.