Veelbesproken Martínez in beeld bij Oranje: ‘Vijftig tactieken, geen enkele werkte’

Roberto Martínez is nadrukkelijk in beeld om de nieuwe bondscoach van het Nederlands elftal te worden. De 53-jarige Spanjaard beschikt over ruime ervaring in het internationale voetbal: tussen 2016 en 2022 stond hij aan het roer bij België, waarna hij drieënhalf jaar Portugal leidde. Zijn cv bevat records, een historische WK-prestatie en een Nations League-titel, maar ook gemiste kansen met twee uitzonderlijk talentvolle generaties.

België: historische prestatie, maar Gouden Generatie blijft zonder prijs

Martínez werd in augustus 2016 aangesteld als opvolger van Marc Wilmots. Zijn start was weinig hoopgevend: België verloor zijn eerste wedstrijd met 0-2 van diens geboorteland Spanje. Daarna begon het te lopen.

De Rode Duivels plaatsten zich overtuigend voor het WK van 2018 en maakten in Rusland serieus aanspraak op de wereldtitel. Na drie overwinningen in de groepsfase ontsnapte België tegen Japan aan uitschakeling door een 0-2 achterstand om te buigen in een 3-2 zege. Vervolgens werd Brazilië met 2-1 uitgeschakeld. Pas in de halve finale bleek het latere wereldkampioen Frankrijk met 1-0 te sterk. De zege op Engeland in de troostfinale leverde België met een derde plaats zijn beste WK-prestatie ooit op.

Toch ontstond al vóór dat succesvolle WK discussie over de tactische aanpak van Martínez. Kevin De Bruyne uitte in 2017 na een oefenduel met Mexico openlijk zijn onvrede. "Wij teren nog altijd te veel op ons talent. Zolang er tactisch geen goed systeem staat voor de ploeg, gaan we moeilijkheden krijgen", zei de middenvelder destijds. Martínez ging de confrontatie niet aan en benadrukte juist dat hij de mening van zijn sterspeler waardeerde.

Het werd een terugkerend thema tijdens zijn Belgische jaren. Martínez wisselde tussen systemen met drie en vijf verdedigers, terwijl Belgische analisten geregeld pleitten voor een 4-3-3. Tegelijkertijd waren de resultaten indrukwekkend. België klom naar de eerste plaats van de FIFA-ranking en bleef jarenlang tot de absolute wereldtop behoren.

Alleen ontbrak die ene hoofdprijs. Op het EK 2020, dat in 2021 werd gespeeld, won België al zijn groepswedstrijden en schakelde het Portugal uit, maar de latere kampioen Italië was in de kwartfinale met 2-1 te sterk. Martínez was pragmatischer geworden dan tijdens het WK van 2018, maar opnieuw eindigde een toernooi zonder zilverwerk.

De echte implosie volgde op het WK van 2022. De Bruyne had vlak voor het duel met Marokko gezegd dat België volgens hem geen kans maakte op de wereldtitel omdat de ploeg 'te oud' was. Na de 0-2 nederlaag tegen Marokko meldde L'Équipe dat De Bruyne en Jan Vertonghen in de kleedkamer met elkaar in botsing waren gekomen. Eden Hazard zou eveneens bij het incident betrokken zijn geweest en Romelu Lukaku zou hebben geprobeerd de gemoederen te bedaren. Die lezing is nooit onafhankelijk bevestigd.

Martínez sloeg hard terug naar de berichtgeving. "Nu hebben we enkele Belgische media die maar wat graag op nepnieuws springen. Dat is behoorlijk verbazingwekkend", reageerde hij. Thibaut Courtois sprak eveneens van verzonnen verhalen.

België overleefde de groepsfase uiteindelijk niet. Na een overwinning op Canada, een nederlaag tegen Marokko en een 0-0 tegen Kroatië zat het WK erop. Martínez vertrok en de Gouden Generatie bleef achter zonder grote prijs.

Portugal: perfecte kwalificatie en prijs, maar opnieuw kritiek op rendement

In januari 2023 kreeg Martínez vrijwel direct een nieuwe topbaan. Portugal stelde hem aan als opvolger van Fernando Santos. De start was verbluffend. Portugal won alle tien EK-kwalificatiewedstrijden, scoorde 36 keer en incasseerde slechts twee doelpunten.

Op het EK 2024 stokte de machine echter opnieuw zodra de knock-outfase begon. Portugal schakelde Slovenië na strafschoppen uit, maar scoorde zowel in dat duel als in de kwartfinale tegen Frankrijk niet. Ook tegen de Fransen moesten strafschoppen de beslissing brengen en ditmaal ging Portugal onderuit.

Een groot discussiepunt was zijn omgang met Cristiano Ronaldo. Martínez bleef de routinier een centrale plaats geven en kreeg kritiek omdat hij de aanvaller te veel zou gebruiken. Zelf bleef hij Ronaldo nadrukkelijk verdedigen en ook na het EK hield de aanvaller een prominente rol.

In 2025 kwam er wél een prijs. Portugal won onder Martínez de Nations League door Spanje na een 2-2 gelijkspel via strafschoppen te verslaan. Daarmee werd Portugal het eerste land dat de Nations League voor de tweede keer won. Het was de belangrijkste tastbare prijs uit de interlandloopbaan van Martínez.

Het WK van 2026 veranderde het sentiment opnieuw. Portugal strandde in de achtste finale na een 1-0 nederlaag tegen Spanje. De Portugese media waren vernietigend en hekelden het onvermogen om alle individuele kwaliteit tot één functionerend elftal te smeden.

Ricardo Quaresma ging na de uitschakeling nog veel verder. De voormalig international rekende openlijk af met de bondscoach. "Martínez heeft mij nooit overtuigd. Hij probeerde vijftig tactieken en geen enkele werkte. Het bewijs ligt er", foeterde Quaresma. Ook zette hij vraagtekens bij het predicaat 'beste Portugese generatie ooit': wat had die generatie daadwerkelijk gewonnen?

Martínez trok vrijwel direct zijn conclusies en bevestigde na de uitschakeling dat zijn periode bij Portugal voorbij was. Hij vertrok met sterke statistieken en een Nations League-titel, maar ook met hetzelfde vraagstuk dat hem na zijn Belgische periode achtervolgde: hoeveel haalde hij op de momenten dat het er écht om ging uit een selectie die tot de beste ter wereld behoorde?