Nieuwe flater van FIFA betekent mogelijk strafrechtelijke vervolging

De FIFA riskeert strafvervolging vanwege het uitkeren van gelden aan Russische voetbalclubs na het wereldkampioenschap in Qatar. Uit onderzoek van Follow the Money blijkt dat het hiermee de Europese, Zwitserse en Amerikaanse sanctiewetten overtreedt. De overtredingen kunnen volgens experts zelfs worden geclassificeerd als internationaal georganiseerde misdaad.

De betalingen kwamen voort uit het zogenoemde 'Club Benefits Program' van de FIFA. Via dat programma ontvangen clubs een vergoeding wanneer zij spelers afstaan voor het wereldkampioenschap. Na het WK in Qatar werd in totaal 209 miljoen dollar verdeeld over 440 clubs wereldwijd. Zes Russische clubs ontvingen gezamenlijk ongeveer 1,2 miljoen dollar. De grootste betaling ging naar Zenit Sint-Petersburg. De Russische topclub kreeg bijna een half miljoen dollar, terwijl de club eigendom is van Gazprom, een Russisch staatsbedrijf dat door de Verenigde Staten en de Europese Unie onder een streng sanctieregime valt. Ook clubs als Dynamo Moskou, CSKA Moskou, Rubin Kazan en Lokomotiv Moskou ontvingen geld.

Volgens experts had de FIFA die betalingen mogelijk niet mogen uitvoeren. Advocaat en Ruslandkenner Heleen Over de Linden is daar duidelijk over. "Je mag simpelweg geen geld toekennen zodra een clubeigenaar, bestuurder of sponsor gesanctioneerd is", stelt zij. Volgens haar maakt een organisatie die indirect of direct zaken doet met een gesanctioneerde partij zichzelf juridisch kwetsbaar. "Alles wat je direct of indirect uitvoert met een besmet persoon maakt jou ook besmet", aldus Over de Linden. De FIFA kan zich volgens haar niet verschuilen achter het argument dat sommige clubs zelf niet op een sanctielijst staan. Ook wanneer een eigenaar, bestuurder of belangrijke sponsor wel wordt gesanctioneerd, kunnen betalingen alsnog verboden zijn.

Dat standpunt wordt ondersteund door eerdere juridische uitspraken. Het Hof van Arbitrage voor Sport (CAS) oordeelde in 2025 in een zaak tussen West Ham United en CSKA Moskou dat betalingen aan gesanctioneerde partijen niet zomaar kunnen worden afgedwongen. Ook het Zwitserse Federale Hooggerechtshof bevestigde onlangs dat sanctieregels moeten worden nageleefd en dat sportorganisaties geen uitzonderingspositie hebben. Toch dreigt de FIFA volgens Follow the Money dezelfde situatie opnieuw te creëren. Voor het huidige WK is een nieuw compensatiefonds van 355 miljoen dollar beschikbaar gesteld voor clubs die spelers hebben geleverd aan het toernooi. Ook Russische clubs kunnen daar mogelijk aanspraak op maken. Zo zou Spartak Moskou in aanmerking komen voor een vergoeding nadat de club international Théo Bongonda afleverde aan de nationale ploeg van Congo.

Volgens Zwitserse strafrechtexpert Markus Mohler gaat het niet alleen om een sportief of financieel probleem, maar kan er ook een strafrechtelijke kant aan zitten. Hij stelt dat het bewust of onbewust helpen van gesanctioneerde partijen kan worden gezien als een overtreding van de wet. "Het schenden van sancties is een vorm van internationaal georganiseerde misdaad en kan worden bestraft met een gevangenisstraf tot wel zes jaar", aldus Mohler.

Vooralsnog is er geen sprake van een officiële aanklacht tegen de FIFA. Wel groeit de druk op de wereldvoetbalbond om uit te leggen waarom betalingen aan Russische clubs zijn uitgevoerd terwijl de internationale sancties tegen Rusland nog altijd van kracht zijn.