Waarom accepteren we dat negentig procent van de clubs nooit kampioen wordt?

De Eredivisie is weer begonnen en spoedig volgen de buitenlandse topcompetities. Negentig procent van de clubs in Europa begint aan een competitie waarvan ze nu al weten: wij gaan ‘m niet winnen.

Nog voordat de bal heeft gerold, stevent Paris Saint-Germain af op de landstitel in Frankrijk. In Duitsland wordt het Bayern München. In landen als Nederland, Engeland, Spanje en Italië wisselt een select clubje elkaar af. En wie zou het worden in Schotland: Celtic of toch weer Celtic? Zin in.

Het is een treurige realiteit waar weinig over wordt gesproken. Fans van de overgrote meerderheid van de voetbalclubs doorlopen hun hele leven zonder ooit te mogen dromen van een kampioenschap. Als ze lang genoeg leven zien ze hun club misschien één keer de beker winnen. Hoe anders is dat in de Verenigde Staten, waar de afgelopen tien seizoenen acht verschillende landskampioenen opleverden.

De Amerikanen zagen één ding goed, toen het voetbal werd geïmporteerd. Ieder jaar dezelfde kampioen is doodsaai. Met een reguliere competitie loop je altijd het risico dat één club compleet wegloopt bij de rest. Denk aan Olympique Lyon begin deze eeuw, Juventus in de jaren tien en Bayern München sinds ik me kan herinneren. De tijd zal uitwijzen of PSV nu midden in zo’n periode zit, net als in de jaren nul.

Voetbal is cyclisch, dus zulke periodes komen vroeg of laat ten einde. Soms duurt het gewoon heel, heel erg lang. Ondertussen verliest een competitie een groot deel van haar aantrekkingskracht. Competities als de Bundesliga en de Ligue 1 worden steeds minder interessant, een lot dat iedere competitie vroeg of laat kan treffen.

En zelfs als een nieuwe topclub de kop opsteekt, speel je nog steeds competities waarin de overgrote meerderheid geen kans maakt op de hoofdprijs. De grijze muizen dienen als opvulling voor de elite. Supporters van kleine clubs voelen zich genoodzaakt om er nog een topclub naast te steunen, zodat ze ook nog kampioenschappen kunnen meemaken.

In de Verenigde Staten kwalificeren teams zich via de reguliere competitie voor de play-offs, waar één winnaar uit voortkomt. Een systeem dat wij doodnormaal vinden om te bepalen wie de Conference League in mag, maar nooit als serieus alternatief zien voor de kampioensstrijd. Waarom eigenlijk niet?

Er valt best wat tegenin te brengen. Wil je dan FC Groningen in de Champions League? What about the coëfficiënten? Idealiter zou heel Europa overgaan op een knock-outstelsel, waardoor je over de hele linie veel diversere clubtoernooien krijgt. Maar inderdaad: landen zullen in Europa niet altijd door de traditionele topclubs vertegenwoordigd worden.

Het is een offer dat het amusement waard is. En vooral de verdeling van de blijdschap waard is. Blijdschap, waar het voetbal om zou moeten draaien. Geen duf zoveelste kampioensfeest in Eindhoven ('Ik dacht dat Eindhoven de gekste was, maar ik vind het wel meevallen', zei Nick Olij gedesillusioneerd), maar uitzinnige Zwollenaren die nooit hadden gedacht deze dag nog mee te mogen maken. De Champions League moet een gevolg van zijn, niet de basis waarop je je eigen competitie vormgeeft.

Een beter tegenargument is de pechfactor. Dan heb je een heel seizoen geweldig gepresteerd, maar word je genekt in de play-offs door een off-day, vroege rode kaart, blessure van de sterspeler, onterechte penalty tegen, et cetera. Dat kan inderdaad zo lopen. Mede daarom lijkt het me goed om de play-offrondes over meerdere wedstrijden te beslissen, zodat meestal de betere ploeg komt bovendrijven.

Goed presterende clubs worden in degelijke formats al beloond doordat ze het mogen opnemen tegen lager gerankte ploegen. Er zijn nog meer manieren denkbaar om ze een handje te helpen: denk aan het overslaan van de eerste speelronde en het afwerken van de play-offs in maximaal drie wedstrijden, waarbij de eventuele beslissingswedstrijd in het stadion van de hoogst gerankte ploeg wordt gespeeld.

Dat soort toevoegingen zijn alleszins redelijk. Dan nog kan iedere ploeg genekt worden door onverwachte omstandigheden, net zoals op WK’s, EK’s, bekertoernooien en Europese clubtoernooien. Volgend jaar weer een kans.