Hoe Mikel Arteta de ziel van Arsenal veranderde

Er was een tijd dat iedereen in Engeland lachte om Mikel Arteta. Drie keer op rij werd zijn Arsenal pijnlijk tweede in de Premier League. Telkens als de prijzen werden uitgedeeld, stonden de Gunners met lege handen. De fans van de concurrentie wisten het zeker: Arteta was een 'bottler' die niet met de druk kan omgaan. Maar na 22 jaar wachten is de landstitel eindelijk terug in Noord-Londen. En zaterdag kan de Spaanse trainer in de Champions League-finale tegen Paris Saint-Germain nóg een historische prijs pakken. Dit is het verhaal achter de man die Arsenal compleet veranderde.

Om te begrijpen waar Mikel Arteta (44) zijn passie voor voetbal vandaan heeft, moeten we terug naar zijn jeugd. Arteta groeide op in het Spaanse San Sebastián. Als klein jochie voetbalde hij op de keiharde zandstranden van de wijk Antiguo. Zijn beste vriendje in die tijd? Xabi Alonso, de man die na het WK de nieuwe trainer van Chelsea wordt.

Bij hun amateurclub Antiguoko leerde Arteta wat écht voetbal is: keihard werken, fysiek uitdelen en nooit opgeven. Die absolute 100% inzet eist hij nu ook van zijn spelers bij Arsenal.

Overleven in de harde school van Barcelona

Op zijn vijftiende vertrok Arteta naar La Masia, de beroemde jeugdopleiding van Barcelona. Hij deelde daar als tiener een kamer met latere wereldsterren als Andrés Iniesta en Víctor Valdés. De discipline in de slaapzalen was bikkelhard. De jonge talenten stonden onder een gigantische mentale druk. De jeugdspelers hadden nauwelijks ruimte om zich even terug te trekken. Hun emoties waren voor iedereen zichtbaar. Veel spelers leefden bovendien gescheiden van hun ouders en hadden weinig contact met thuis. Er was slechts één openbare telefooncel beschikbaar. Twee van zijn vrienden, die tegelijkertijd met hem de overstap maakten, hielden het mentaal niet vol en pakten al snel hun koffers.

Arteta overleefde wél. Hij leerde daar dat je in de absolute top je emoties moet uitschakelen en offers moet brengen. Het is de reden waarom hij nu zo makkelijk harde beslissingen neemt over spelers die er met de pet naar gooien. Het team komt voor hem altijd vóór de individuele speler.

De coach van Arsenal begon met voetballen in de jeugdopleiding van Barcelona, maar wist daar niet door te breken. Begin 2001 vertrok hij op huurbasis naar Paris Saint-Germain (2001–2002), waarna hij werd verkocht aan het Schotse Rangers (2002–2004). Na een korte en lastige periode bij Real Sociedad (2004–2005) maakte hij de overstap naar Engeland.

In de Premier League beleefde hij zijn beste jaren. Eerst groeide hij bij Everton (2005–2011) uit tot een belangrijke spelmaker, waarna hij in 2011 werd overgenomen door Arsenal (2011–2016). Daar werd hij aanvoerder en sloot hij in 2016 zijn spelerscarrière af.

Direct daarna begon zijn trainersloopbaan. In 2016 werd hij assistent van Pep Guardiola bij Manchester City, waar hij drie jaar lang op het hoogste niveau meedraaide en veel leerde over tactiek en topsportcultuur. Die periode vormde de basis voor zijn eigen ideeën als trainer.

Luie sterren

Toen Arteta in december 2019 als hoofdtrainer terugkeerde bij Arsenal, stapte hij in een puinhoop. De club was weggezakt naar de grijze middenmoot en de selectie hing als los zand aan elkaar. De kleedkamer werd geregeerd door luie grootverdieners zonder enige motivatie.

Spelers als Mesut Özil en Pierre-Emerick Aubameyang hadden een grote invloed op de sfeer binnen de ploeg. Mikel Arteta maakte vanaf het begin duidelijk welke standaard hij wilde neerzetten: spelers die niet meegingen in zijn cultuur van discipline en hard werken, verdwenen uit de selectie.

Luidsprekers en zakkenrollers op de training

In de All or Nothing-documentaire over Arsenal kreeg de voetbalwereld voor het eerst echt een kijkje in de werkwijze van Mikel Arteta. In eerste instantie werd hij door veel mensen niet serieus genomen vanwege zijn opvallende methodes.

Zo liet hij tijdens trainingen luidsprekers langs het veld plaatsen waarop continu het clublied van Liverpool, You’ll Never Walk Alone, werd afgespeeld. Daarmee wilde hij zijn spelers voorbereiden op de intense sfeer op Anfield. Ook zorgde hij voor verbaasde reacties toen hij in de kleedkamer met een brandende lamp uitleg gaf over onderlinge connectie binnen het team. Op een ander moment liet hij een tekening van zijn hartoperatie uit zijn jeugd zien om duidelijk te maken hoeveel passie en opoffering hij verwachtte.

Een van zijn meest opvallende acties was het inhuren van professionele zakkenrollers tijdens een teamdiner. Terwijl spelers nietsvermoedend aan tafel zaten, verdwenen telefoons en portemonnees uit hun zakken. Volgens Arteta moest dat aantonen hoe snel concentratie verloren gaat zodra de focus verslapt.

De drie stappen naar de top

Mikel Arteta veranderde de afgelopen jaren niet alleen de spelersgroep van Arsenal, maar bouwde stap voor stap ook een compleet nieuwe voetbalfilosofie op.

In zijn eerste periode als trainer, tussen 2019 en 2021, draaide alles vooral om overleven. Arteta wist dat zijn defensie kwetsbaar was met spelers als David Luiz en Shkodran Mustafi achterin. Daarom koos hij voor een simpele aanpak: compact verdedigen en toeslaan in de counter via Pierre-Emerick Aubameyang. Die speelstijl leverde Arsenal weliswaar de FA Cup op, maar betekende ook dat spelers die niet in die mentaliteit pasten, zoals Mesut Özil, uiteindelijk buiten de ploeg vielen.

Vanaf 2021 verschoof de focus naar dominant positiespel, sterk beïnvloed door de ideeën van zijn leermeester Pep Guardiola. Arteta haalde onder meer Oleksandr Zinchenko binnen om vanuit de backpositie extra controle op het middenveld te creëren. Tegelijkertijd maakte hij harde keuzes: spelers die niet aan zijn discipline-eisen voldeden, zoals Aubameyang, verdwenen uit beeld, terwijl ook keeper Bernd Leno plaats moest maken vanwege zijn beperkte opbouwende kwaliteiten. Met Martin Ødegaard als creatieve leider en Aaron Ramsdale onder de lat speelde Arsenal aantrekkelijk en aanvallend voetbal. Toch bleek de ploeg in de beslissende fases van het seizoen vaak tekort te komen. Drie keer eindigde Arsenal net naast de titel, waardoor de kritiek groeide en de club het imago van ‘bottlers’ kreeg.

In 2024, gooide Arteta het opnieuw over een andere boeg. Hij concludeerde dat technisch verzorgd voetbal alleen niet genoeg was om clubs als Manchester City te verslaan. Arsenal moest fysiek sterker en dominanter worden. De nadruk kwam meer te liggen op kracht, intensiteit en atletisch vermogen.

De machine van Arteta

Het elftal is volledig opgebouwd rondom intensiteit, discipline en fysieke kracht. Onder de lat staat David Raya, een doelman die niet alleen ballen stopt, maar ook actief betrokken is bij de opbouw. Waar Bernd Leno vooral een traditionele lijnkeeper was, functioneert Raya bijna als extra veldspeler.

Centraal achterin vormt het duo William Saliba en Gabriel Magalhães de basis van het elftal. De verdedigers vullen elkaar dan ook perfect aan. Gabriel is meer voor de fysieke duels en Saliba voor de opbouw en het voetballend vermogen vanuit de verdediging.

Ook op het middenveld draait alles om controle en intensiteit. Declan Rice, Martín Zubimendi en Martin Ødegaard vormen samen een middenveld dat in balans is: de energie en kracht van Rice, het verzorgde spel en de rust van Zubimendi, en de creativiteit van Ødegaard.

Voorin veranderde het profiel van de spits. In plaats van een beweeglijke aanvaller als Gabriel Jesus koos Arteta uiteindelijk voor de fysiek sterke Kai Havertz en Viktor Gyökeres, die met hun lengte en kracht belangrijk zijn in de duels en het vasthouden van de bal.

Het grote geheim achter de corners

Het absolute geheime wapen van deze ploeg is de corner. Arsenal scoort aan de lopende band uit hoekschoppen dankzij Nicolas Jover, de corner-specialist die Arteta wegplukte bij Manchester City. Jover heeft van de corner een echte wetenschap gemaakt.

De bal van Bukayo Saka wordt altijd strak naar het doel toe gedraaid. Tegelijkertijd rennen de grote spelers van Arsenal als een treintje het doelgebied in. Verdediger Ben White gaat dan irritant voor de vijandelijke keeper staan en blokkeert subtiel zijn armen, zodat hij de bal niet kan pakken.

Vervolgens kopt de vrijgelopen Gabriel de bal simpel binnen. Door die perfecte timing en vaste patronen is Arsenal uitgegroeid tot een van de gevaarlijkste ploegen in Europa bij standaardsituaties.

De ultieme Spaanse clash in Boedapest

Zaterdag in Boedapest staat de Champions League-finale op het programma tussen Arsenal en het Paris Saint-Germain van Luis Enrique. Voor Arsenal is het een historische kans om de eerste Champions League in de clubgeschiedenis te winnen.

Op basis van de huidige vorm wordt het een confrontatie tussen twee uitersten: Arsenal geldt op dit moment als de best verdedigende ploeg, terwijl PSG juist wordt gezien als de meest aanvallend ingestelde en gevaarlijke ploeg in Europa.

Geschreven door

Silven Potters

| Redactiestagair

Silven Potters is sportjournalist in opleiding met een focus op de Premier League en Eredivisie. Als stagiair op de voetbalredactie schrijft hij nieuwsartikelen, analyses en interviews over het internationale en Nederlandse voetbal.

Bekijk volledige bio