Niet het voetbal, maar scheidsrechters eisen de aandacht op bij terugkeer Eredivisie

De arbitrage in de Eredivisie zorgde tijdens de hervatting na de lange interlandperiode, vooral op zaterdagavond, opnieuw voor een hoop vraagtekens, waarbij de scheidsrechters en de VAR elkaar leken tegen te werken in plaats van te helpen. Bij zowel Ajax tegen NEC (1-1) in de Johan Cruijff ArenA als in de topper tussen Feyenoord en AZ (2-0) in De Kuip namen scheidsrechters Serdar Gözübüyük en Danny Makkelie beslissingen die voor veel onbegrip zorgden. Waar de regels er eigenlijk zijn om duidelijkheid te scheppen en spelers te beschermen, leverde het zaterdag vooral willekeur en frustratie op langs de lijn.

In Amsterdam kwam de thuisploeg tot twee keer toe goed weg en ontsnapte het aan een vroege rode kaart, terwijl in Rotterdam een gegeven penalty na een ellenlange check van meer dan vier minuten ineens werd teruggedraaid. Het zijn precies dit soort momenten waarop de vraag opspeelt wat het VAR-protocol rond een 'duidelijke en aperte fout' eigenlijk nog voorstelt als een scheidsrechter minutenlang naar herhalingen moet kijken om zijn eigen beslissing te herroepen.

Ouazane ontsnapt aan rood tegen NEC

Het meest opvallende moment in Amsterdam gebeurde halverwege de tweede helft. Het zeventienjarige talent Abdellah Ouazane verspeelde de bal en zette vervolgens een harde sliding in om zijn eigen fout recht te zetten. Daarbij raakte hij Bryan Linssen vol. De ervaren aanvaller van NEC liep een kapotte schoen op door de tackle en moest door de pijn direct zijn schoeisel vervangen. Scheidsrechter Serdar Gözübüyük gaf tot verbazing van velen slechts geel, en vanuit de videoscheidsrechter kwam er geen signaal om in te grijpen.

Aan tafel bij ESPN zorgde de toelichting van presentator Jan Joost van Gangelen voor gefronste wenkbrauwen. Volgens de richtlijnen zou een overtreding op de schoen geel opleveren en erboven rood. Analist Mario Been reageerde cynisch op die lezing van de regels: "Dus je mag je voet wel breken, maar je enkel niet? Dat is eigenlijk het verhaal." De oud-trainer wees daarnaast direct op het gevaar van de charge. "Moet je eens kijken met welke snelheid hij Linssen hier torpedeert. En daar kunnen we allemaal regels bij halen. We kunnen allemaal regels verzinnen. Maar dat is toch niet normaal? Zo maak je geen normale tackle." Ook analist Kees Kwakman was duidelijk over de overtreding: "Ik vind wel dat je hier een rode kaart voor kunt trekken, ja."

Mokio en de regels rond een doorgebroken speler

De overtreding van Abdellah Ouazane was niet de enige situatie in het duel van Ajax waar veel over gesproken werd. Eerder in de wedstrijd mocht de defensie van de Amsterdammers de handen al dichtknijpen toen verdediger Jorthy Mokio in het eigen strafschopgebied Noé Lebreton neerhaalde. Arbiter Serdar Gözübüyük legde de bal resoluut op de stip, maar hield de rode kaart op zak en gaf de verdediger slechts geel. Commentator Mark van Rijswijk keek tijdens het duel kritisch naar de spelregels: "Als het een voetballende overtreding is waarbij een doelkans wordt ontnomen, is geel voldoende. Maar bij vasthouden en geen poging om de bal te spelen, is het in principe rood."

Van Rijswijk zag dat Mokio erg veel geluk had met de gele kaart: "Als Mokio echt vasthoudt en dus niet een poging doet om de bal te spelen, dan komt hij er met geel goed van af." Ook analist Mario Been was het daarmee eens en zag laksheid bij de jonge speler: "Ik vind dat Mokio ontsnapt aan rood. Als Mokio wat eerder aanzet, is hij misschien wel op tijd. Maar er zit een stukje gemakzucht in zijn spel." De analist benadrukte de situatie nog eens: "Je moet je afvragen of dit een rode kaart is, omdat Mokio hem een honderd procent scoringskans ontneemt. Maar de scheidsrechter beslist anders. Ik vind dat Mokio ontsnapt aan rood." Tjaronn Chery schoot de strafschop vervolgens binnen, maar NEC voelde zich benadeeld. Tegen een elftal van tien man had de wedstrijd er voor Ajax immers heel anders uitgezien.

VAR zorgt in De Kuip voor vier minuten vertraging

Waar de VAR in Amsterdam naliet in te grijpen, gebeurde in Rotterdam juist het omgekeerde. Net voor het rustsignaal in De Kuip ging Feyenoord-middenvelder Gjivai Zechiël flink de fout in met een veel te korte terugspeelbal. AZ-spits Mexx Meerdink profiteerde direct en ging neer over het uitgestoken been van doelman Tjark Ernst. Scheidsrechter Danny Makkelie twijfelde niet en wees meteen naar de penaltystip.

Vervolgens ontstond er een enorm lang oponthoud op het veld. Videoscheidsrechter Erwin Blank riep arbiter Makkelie naar het scherm aan de zijlijn. Pas na vier minuten en drie seconden keerde de leidsman terug op het veld om de strafschop in te trekken. KNVB-scheidsrechtersbaas Raymond van Meenen probeerde de situatie zondag te verdedigen bij Goedemorgen Eredivisie: "Als je de beelden in normale snelheid afspeelt, dan denk je aan een strafschop."

Van Meenen gaf aan dat Makkelie oordeelde dat het contact niet zwaar genoeg was voor een val: "De scheidsrechter heeft op basis van de beelden vastgesteld dat het contact niet de oorzaak is van de val. Daarom trok hij zijn beslissing terug." Opvallend was dat een belangrijk beeld in super-slowmotion niet aan de arbiter werd getoond. Volgens Van Meenen was dat een bewuste keuze: "De VAR beslist welke beelden voor hem voldoende zijn om aan de scheidsrechter te laten zien. Dit ging om een super-slomo, en het probleem daarvan is als je die keer op keer gaat herhalen, dan wordt het altijd erger."

Van der Ende bekritiseert ingreep bij Feyenoord - AZ

Oud-scheidsrechter Mario van der Ende liet via sociale media direct van zich horen over de gang van zaken in Rotterdam. Hij wees daarbij naar het oorspronkelijke protocol: "Nogal wat vragen over VAR-ingreep bij strafschop Feyenoord – AZ. Volgens spelregels mag VAR alleen ingrijpen bij een duidelijk fout of ernstig gemist voorval met betrekking tot een strafschop. Lijkt mij hier niet het geval als scheids drie minuten moet speuren of hij wel fout zat terwijl er contact was."

Die opmerking raakt precies de kern van de discussie. Wanneer een arbiter ruim vier minuten voor een scherm nodig heeft om te bepalen of een keeper een aanvaller wel of niet licht raakt, is er eigenlijk geen sprake van een duidelijke fout.

Het patroon van arbitrale missers

De incidenten van zaterdagavond staan overigens niet op zichzelf dit seizoen. Eerder ging het in de topper tussen Ajax en PSV ook al flink mis bij arbiter Sander van der Eijk en videoscheidsrechter Pol van Boekel. PSV-aanvaller Ruben van Bommel raakte Ajax-verdediger Aaron Bouwman toen vol in het gezicht met een vliegende tackle. Aanvaller Van Bommel kreeg destijds slechts geel voor een opstootje met verdediger Youri Baas, terwijl Bouwman een gekneusde borstkas en long opliep en wekenlang langs de kant stond. Analist Hugo Borst noemde de actie destijds zelfs een "moordaanslag".

Pas afgelopen woensdag gaf videoscheidsrechter Pol van Boekel tijdens een beraad in Zeist toe dat hij fout zat. KNVB-baas Raymond van Meenen legde dat zondag uit: "Afgelopen woensdag hebben we met elkaar ook Van Boekel gesproken. Hij zei: Achteraf gezien had ik moeten ingrijpen en had ik de scheidsrechter naar de kant moeten laten gaan. Als je kijkt naar de kracht, intensiteit en snelheid waarmee dit duel wordt aangegaan, dan is de veiligheid van de tegenspeler in gevaar." Hoewel het getuigt van zelfinzicht, was het kwaad op het veld natuurlijk al geschied.

Het contrast tussen het laten lopen van gevaarlijke tackles bij Ajax - NEC en het tot in detail analyseren van een licht contactmoment bij Feyenoord - AZ laat zien dat de arbitrage momenteel zoekende is. Het zorgt ervoor dat spelers, trainers en supporters achterblijven met beslissingen die wekelijks totaal anders lijken te worden beoordeeld. De Eredivisie is weer begonnen, en helaas met vooral aandacht voor de scheidsrechters.